Jakie „paliwo” wykorzystują pompy ciepła?

Pompy ciepła są urządzeniami elektrycznymi. Nie oznacza to jednak, że ogrzewają dom wyłącznie „prądem” w klasycznym rozumieniu. Energia elektryczna napędza pracę sprężarki i automatyki, natomiast zasadnicza część energii cieplnej pochodzi z odnawialnych źródeł energii – powietrza, gruntu lub wody. To właśnie decyduje o niskich kosztach eksploatacji.

W praktyce pompy ciepła zużywają energię elektryczną po to, by przetransportować ciepło z dolnego źródła do instalacji grzewczej. Parametrem opisującym ten proces jest COP (ang. Coefficient of Performance), czyli współczynnik efektywności odnoszący się do stosunku energii pozyskanej do energii pobranej z sieci. Mówiąc inaczej: COP (lub sezonowy SCOP) określa, ile kWh energii cieplnej jest w stanie wytworzyć pompa pobierająca 1 kWh energii elektrycznej.

Jak w praktyce wygląda taki stosunek? To zależy – przede wszystkim od wartości COP. Średnia jego wartość dla nowoczesnych i najpopularniejszych obecnie pomp powietrznych wynosi 4. Oznacza to, że pobierając 1 kWh prądu pompa jest w stanie wygenerować średnio 4 kWh ciepła.

Efektywność takiego urządzenia to zatem aż 400%. To wartość nieosiągalna dla żadnej innej technologii na rynku.

Dla porównania kotły gazowe, pelletowe czy na drewno wytwarzają ciepło poprzez spalanie paliwa. Ilość uzyskanej energii cieplnej jest bezpośrednio związana z ilością zużytego paliwa i jego ceną. W przypadku pomp ciepła sytuacja wygląda inaczej – koszt ogrzewania zależy głównie od efektywności urządzenia, wykorzystanej energii elektrycznej oraz warunków pracy, a nie od „spalania” energii w tradycyjnym sensie.

Z punktu widzenia użytkownika oznacza to, że pompy ciepła łączą energię elektryczną z OZE w jednym systemie. Im lepiej dobrane urządzenie i im korzystniejsze warunki pracy, tym mniejszy udział energii elektrycznej w całkowitej ilości dostarczonego ciepła. To właśnie dlatego pompy ciepła są dziś postrzegane jako jedno z najbardziej efektywnych źródeł ogrzewania domu jednorodzinnego.

Koszt ogrzewania domu pompą ciepła w zestawieniu z innymi technologiami

Aby ukazać różnicę pomiędzy kosztami eksploatacyjnymi użytkowania pompy ciepła oraz innych technologii, najlepiej przejść do konkretnego przykładu. Przyjmijmy, że będzie on dotyczył modelowego domu jednorodzinnego zamieszkałego przez 4-osobową rodzinę o następujących parametrach:

• powierzchnia: 120 m²,
• roczne zapotrzebowanie na ciepło do ogrzewania: 8 400 kWh,
• ciepła woda użytkowa: 4 osoby × 700 kWh = 2 800 kWh,

Łączne roczne zapotrzebowanie na energię cieplną takiego budynku wynosi zatem 11 200 kWh. Pompę ciepła zestawimy z kilkoma najpopularniejszymi technologiami grzewczymi w domach jednorodzinnych: piecami gazowymi oraz na biomasę (pellet, drewno). Na potrzeby porównania kosztów wykorzystajmy ceny energii i paliw obowiązujące w lutym 2026 sprowadzone do kosztu 1 kWh ciepła użytkowego:

• energia elektryczna (G11) – 1,28 zł/kWh,
• energia elektryczna (G12/G12w) – 1,16 zł/kWh (G12) / 1,13 zł/kWh (G12w),
• gaz ziemny – 0,42 zł/kWh,
• gaz płynny – 0,44 zł/kWh,
• pellet – 0,35 zł/kWh,
• drewno (zgazowanie) – 0,33 zł/kWh.

Zaczynajmy.

Ogrzewanie domu pompą ciepła

Na wstępie trzeba zaznaczyć, że w domach jednorodzinnych montuje się z reguły dwa rodzaje pomp ciepła: powietrze-woda (częściej) oraz solanka-woda (rzadziej). Pierwsze są tańsze w zakupie – co sprawia, że są wybierane częściej - ale też mniej efektywne w eksploatacji (średni SCOP 4, podczas gdy gruntowe sięgają wartości 5. Porównamy teraz koszty użytkowania obu urządzeń.

Przyjmijmy, że w naszym modelowym domu instalujemy pompę ciepła powietrzną o SCOP = 4 lub pompę gruntową (solanka-woda) o SCOP = 5. Koszty eksploatacji przy obowiązujących cenach prądu (bo za energię odnawialną nic nie płacimy) prezentują się następująco:

• Pompy ciepła powietrzne pochłaniają 0,34-0,38 zł/kWh (zależności od taryfy energetycznej), co daje roczny koszt ogrzewania na poziomie ~3 800-4 250 zł
• Pompy gruntowe pobierają 0,29-0,33 zł/kWh, co daje roczny koszt ~3 250-3 700 zł.

Drogo? Tanio? Przekonajmy się, zestawiając te koszty z tymi, które generują inne technologie.

Ogrzewanie domu gazem, pelletem i drewnem – jak wypadają na tle pomp ciepła?

Ogrzewanie gazowe

W przypadku ogrzewania gazowego inwestor ma do wyboru dwa rozwiązania:

• gaz ziemny – montuje się go tam, gdzie jest dostęp do przyłącza gazowego;
• gaz płynny (LPG) – wariant zasadny tam, gdzie nie ma przyłącza; wymaga osadzenia i uzupełniania zbiornika na gaz.

Instalując kocioł gazowy kondensacyjny trzeba się liczyć z kosztami 0,42 zł/kWh. Przy zapotrzebowaniu naszego modelowego domu przekłada się na roczny koszt ogrzewania i przygotowania c.w.u. na poziomie ok. 4 700 zł. Gaz płynny wypada nieco drożej, ponieważ koszt jednostkowy sięga ok. 0,44 zł/kWh, a roczne wydatki rosną do ok. 4 900 zł. Warto też uwzględnić koszty dodatkowe związane z potrzebą uzupełnienia paliwa w zbiorniku.

Ogrzewanie biomasą

Kolejną grupą są kotły na biomasę. Pellet pozwala uzyskać koszt ogrzewania na poziomie ok. 0,35 zł/kWh, co oznacza roczny wydatek rzędu ok. 3 900 zł. Pod względem kosztów zbliża się więc do powietrznych pomp ciepła. Warto przy tym pamiętać, że ogrzewanie pelletem wiąże się z koniecznością magazynowania paliwa, okresowej obsługi kotła oraz jego czyszczenia, co wpływa na komfort użytkowania.

Najniższe koszty spośród paliw stałych osiąga kocioł zgazowujący drewno, gdzie cena 1 kWh ciepła wynosi ok. 0,33 zł, a roczny koszt ogrzewania wynosi w przybliżeniu 3 700 zł. Jest to wynik porównywalny z gruntową pompą ciepła, jednak okupiony największym nakładem pracy użytkownika. Ogrzewanie drewnem wymaga regularnego dokładania paliwa, odpowiedniego miejsca do jego składowania oraz bieżącej kontroli pracy kotła.

Zestawiając te technologie z pompami ciepła, wyraźnie widać, że różnice kosztowe pomiędzy nowoczesnymi systemami grzewczymi nie są dziś drastyczne. Obok rachunków istotne okazują się też wygoda użytkowania, stopień automatyzacji, zależność od cen paliw oraz długofalowa stabilność eksploatacji. I właśnie w tym obszarze pompy ciepła bardzo często zyskują przewagę, mimo że na pierwszy rzut oka nie zawsze wydają się najtańszym rozwiązaniem.

Jeszcze niższe koszty użytkowania pompy ciepła, czyli magia fotowoltaiki

Na koniec warto także zaznaczyć, że pompy ciepła to technologia, która bardzo „lubi się” z fotowoltaiką. Integracja systemu z instalacją PV pozwala znacząco obniżyć koszty eksploatacyjne, ponieważ prąd, którego pompa potrzebuje do pracy, pochodzi wówczas nie z zewnętrznej sieci, ale z darmowej energii solarnej. Wykorzystując autokonsumpcję można obniżyć rachunki za ogrzewanie nawet do poziomu 60%, co nie tylko odciąża domowy budżet, ale i przyspiesza zwrot inwestycji w technologię.

Oczywiście wybór optymalnego rozwiązania to zawsze kwestia indywidualna. Kwestię tę warto gruntownie przemyśleć, biorąc wszystkie za i przeciw. Nie ma bowiem rozwiązań „najlepszych” czy „najgorszych” – są jedynie dobrze lub źle dobrane.